مفهوم توسعه
توسعه
رشد واژه ای است یک بعدی که به کمیت اطلاق می شود در صورتیکه توسعه واژه ای است چند بعدی که یکی از ابعاد آن رشد یا کمیت می باشد .
مفهوم توسعه
• تکامل : توسعه به مفهوم تکامل ، شامل تحول ارگانیزمی است که به معنی پویایی و حرکت بوده و در زمان به سوی پیچیدگی ، سازمان یابی ، پیدایش سلسله مراتب و بالاخره رسیدن به مرحله ثبات و خود یابی است.
• نظام یابی : توسعه ممکن است روندی مستمر و غیر قابل برگشت به سوی سازمان یابی و یا نظام یابی بیشتر و پیچیده تر باشد . برای مثال تکثیر رسانه ها و کانال های مبادله ، تفکیک نقش های تخصصی ، نهادی شدن سازمان ها و ...
• تحول روانی
• تحول سیاسی
• تحول اقتصادی
• نوگرایی یا مدرنیزاسیون
در مجموع توسعه فرآیندی است که در آن جامعه از سادگی به پیچیدگی می گراید و نوعی وابستگی متقابل میان اجزای درونی ، میان جامعه و محیط آن برقرار می شود .
فرایند توسعه یک فرایند ذهنی و ارزشی است و نمی توان یک تعریف واحد برای آن ارائه داد .
ارکان توسعه
• مذهب و فرهنگ
• حکومت و دولت
• ساختارها و روابط اجتماعی و اقتصادی
• منابع طبیعی ، انسانی و تکنولوژیکی
• جایگاه و نقش بین المللی کشورها
ابعاد توسعه ( توسعه ابعاد مختلفی دارد و در زیر فقط مهمترین آن ها آورده شده است ) :
• توسعه اقتصادی : که مفهومی فراتر از رشد اقتصادی دارد و علاوه بر رشد درآمد سرانه ، چگونگی توزیع آن را هم در بر دارد .
« به کار گیری عوامل اقتصادی گوناگون به منظور افزایش درآمد سرانه ، ارتقا سطح زندگی و بهبود شرایط زیست »
• توسعه اجتماعی و فرهنگی
• توسعه صنعتی : که دو پارامتر عمده دارد :
1. افزایش تولیدات در کمیت و کیفیت
2 . ایجاد اشتغال که خود باعث بهبود توزیع درآمد در جامعه می شود .
توسعه صنعتی فاکتور مهم توسعه اقتصادی بوده و تابعی از متغیرهای تکنولوژی است . فرایند صنعتی شدن با فرایند توسعه تکنولوژی که شامل انتقال ، جذب و ایجاد تکنولوژی های نو است ، رابطه ای بسیار تنگاتنگ دارد . از طرف دیگر بهبود فرایند توسعه تکنولوژی ، مستلزم کسب و ایجاد توانایی های تکنولوژیکی است . به بیان دیگر انتقال و واردات تکنولوژی های خارجی با مکانیسم های رسمی و غیر رسمی امکان پذیر است ، اما جذب و فهم تکنولوژی ، وارداتی نمی باشد و لازمه تحقق آن وجود توانایی های تکنولوژیکی است .
• عوامل موثر در توسعه توانایی های تکنولوژیکی در سطح شرکت ها :
1. عوامل داخلی از قبیل : چگونگی اجرای تکنولوژی و همسو کردن آن با نیاز های شرکت ، استراتژی تکنولوژیکی شرکت و طبیعت و ماهیت مالکیت شرکت
2. عوامل خارجی از قبیل : عوامل کلان اقتصادی ( نرخ ارز، نرخ بهره ، نرخ رشد) ، زیر بناهای علوم و تکنولوژی ملی ، سیستم های آموزشی کشور ، میزان و شدت وجود رقابت در سطح ملی ، سرعت تغییرات تکنولوژی خارجی در سطح بین المللی و میزان دسترسی به تکنولوژی خارجی
• عوامل موثر در توسعه توانایی های تکنولوژیکی در سطح ملی :
1. اعمال قوانین تشویقی و تنبیهی
2. به نظم درآوردن و هماهنگ نمودن عاملین تکنولوژی
3. سیاست های تجاری ، صنعتی و اقتصادی
تکنولوژی
Techne : به معنی هنر و مهارت
تکنولوژی
Logia : به معنی علم و دانش
دیدگاه های مختلفی در رابطه با تکنولوژی وجود دارد :
• تکنولوژی به عنوان ابزار : که به هر وسیله یا تکنیک ، هر محصول یا فرایند ، تجهیزات فیزیکی ، و یا به روش انجام دادن یا ساخت اشاره می کند .
• تکنولوژی به عنوان سیستم تبدیل : به سیستمی اشاره می کند که به وسیله آن اجتماع به نیازها و خواسته های مطلوبش دست می یابد . در این حالت تکنولوژی که در یک موسسه تجاری به کار گرفته می شود ، به منزله توانایی مورد نیاز آن موسسه برای تامین کالاها و خدمات مورد نیاز مشتریانش است .
• دانش : تکنولوژی به عنوان Know-why ( دانش مدون و اثبات شده در تئوری های علمی ) و Know-how ( دانش شواهد تجربی و تجارب حاصله از طریق کاربرد Know-why در کارهای علمی )
• ترکیبی از سخت افزار و نرم افزار : در این دیدگاه تکنولوژی شامل ترکیبی از مؤلفه های زیر است :
1. Humanware
2. Technoware
3. Infoware
4. Orgaware
تکنولوژی تعاریف متعددی دارد اما در بخش های مربوط به توسعه تعریف وسیعتری دارد که علاوه بر فنون و جنبه های مادی ، وجوه غیر مادی نظیر شناخت فنی ، مدیریت ، سازماندهی کار و ... را هم در بر می گیرد .
طبقه بندی تکنولوژی :
1. بر اساس ماهیت ( تکنولوژی نرم ، تکنولوژی سخت )
2. بر اساس توانایی
• تکنولوژی کاربرد و بهره برداری
• تکنولوژی تعمیرات و نگهداری
• تکنولوژی مونتاژ
• تکنولوژی کپی سازی و اقتباس
• تکنولوژی طراحی و ساخت
• توان تولید تکنولوژی های جدید
• توان تحقیقات پایه
3. بر اساس مبدا تکنولوژی ( وارداتی ، بومی و سنتی ، ترکیبی )
4. بر اساس پیچیدگی ( قابل جذب و غیر قابل جذب )
5. بر اساس کاربری و سرمایه بری
6. و ...
حوزه های انتقال تکنولوژی :
1. کسب تکنولوژی : به معنی دریافت تکنولوژی می باشد که شامل بررسی های اولیه ، بررسی اقتصادی و فنی ، مذاکره با فروشندگان ، خرید و نصب تا مرحله راه اندازی تولید می باشد .
2. جذب تکنولوژی : فهم و تسلط بر تکنولوژی اخذ شده که از مرحله راه اندازی خط تولید شروع و در حین استفاده از خط تولید افزایش می یابد .
3. هضم تکنولوژی : در این مرحله تکنولوژی کسب شده و جذب شده شکسته می شود و به وسیله مهندسی معکوس مکانیزم آن شناسایی می شود .
4. درک تکنولوژی : در این مرحله مکانیزم و نحوه کارکرد کاملا شناخته شده و تسلط کامل بر کلیه مکانیزم ها وجود دارد و طرف وارد کننده توانایی کامل در بهره برداری ، تعمیر و نگه داری و مشابه سازی را دارد .
5. تطبیق تکنولوژی ( بومی سازی ) : با تسلط کامل بر تکنولوژی سعی می شود آن را با نیازهای جامعه تطبیق داده و به تعریف دیگر مرحله بومی شدن تکنولوژی انجام می شود.
6. گسترش و توسعه : در این مرحله از مجموع تکنولوژی وارداتی و مهارت های داخلی تکنولوژی جدید ایجاد می شود که می تواند علاوه بر بهبود تکنولوژی موجود ، وارد کننده تکنولوژی را به صادر کننده آن تبدیل کند .
رشد واژه ای است یک بعدی که به کمیت اطلاق می شود در صورتیکه توسعه واژه ای است چند بعدی که یکی از ابعاد آن رشد یا کمیت می باشد .
مفهوم توسعه
• تکامل : توسعه به مفهوم تکامل ، شامل تحول ارگانیزمی است که به معنی پویایی و حرکت بوده و در زمان به سوی پیچیدگی ، سازمان یابی ، پیدایش سلسله مراتب و بالاخره رسیدن به مرحله ثبات و خود یابی است.
• نظام یابی : توسعه ممکن است روندی مستمر و غیر قابل برگشت به سوی سازمان یابی و یا نظام یابی بیشتر و پیچیده تر باشد . برای مثال تکثیر رسانه ها و کانال های مبادله ، تفکیک نقش های تخصصی ، نهادی شدن سازمان ها و ...
• تحول روانی
• تحول سیاسی
• تحول اقتصادی
• نوگرایی یا مدرنیزاسیون
در مجموع توسعه فرآیندی است که در آن جامعه از سادگی به پیچیدگی می گراید و نوعی وابستگی متقابل میان اجزای درونی ، میان جامعه و محیط آن برقرار می شود .
فرایند توسعه یک فرایند ذهنی و ارزشی است و نمی توان یک تعریف واحد برای آن ارائه داد .
ارکان توسعه
• مذهب و فرهنگ
• حکومت و دولت
• ساختارها و روابط اجتماعی و اقتصادی
• منابع طبیعی ، انسانی و تکنولوژیکی
• جایگاه و نقش بین المللی کشورها
ابعاد توسعه ( توسعه ابعاد مختلفی دارد و در زیر فقط مهمترین آن ها آورده شده است ) :
• توسعه اقتصادی : که مفهومی فراتر از رشد اقتصادی دارد و علاوه بر رشد درآمد سرانه ، چگونگی توزیع آن را هم در بر دارد .
« به کار گیری عوامل اقتصادی گوناگون به منظور افزایش درآمد سرانه ، ارتقا سطح زندگی و بهبود شرایط زیست »
• توسعه اجتماعی و فرهنگی
• توسعه صنعتی : که دو پارامتر عمده دارد :
1. افزایش تولیدات در کمیت و کیفیت
2 . ایجاد اشتغال که خود باعث بهبود توزیع درآمد در جامعه می شود .
توسعه صنعتی فاکتور مهم توسعه اقتصادی بوده و تابعی از متغیرهای تکنولوژی است . فرایند صنعتی شدن با فرایند توسعه تکنولوژی که شامل انتقال ، جذب و ایجاد تکنولوژی های نو است ، رابطه ای بسیار تنگاتنگ دارد . از طرف دیگر بهبود فرایند توسعه تکنولوژی ، مستلزم کسب و ایجاد توانایی های تکنولوژیکی است . به بیان دیگر انتقال و واردات تکنولوژی های خارجی با مکانیسم های رسمی و غیر رسمی امکان پذیر است ، اما جذب و فهم تکنولوژی ، وارداتی نمی باشد و لازمه تحقق آن وجود توانایی های تکنولوژیکی است .
• عوامل موثر در توسعه توانایی های تکنولوژیکی در سطح شرکت ها :
1. عوامل داخلی از قبیل : چگونگی اجرای تکنولوژی و همسو کردن آن با نیاز های شرکت ، استراتژی تکنولوژیکی شرکت و طبیعت و ماهیت مالکیت شرکت
2. عوامل خارجی از قبیل : عوامل کلان اقتصادی ( نرخ ارز، نرخ بهره ، نرخ رشد) ، زیر بناهای علوم و تکنولوژی ملی ، سیستم های آموزشی کشور ، میزان و شدت وجود رقابت در سطح ملی ، سرعت تغییرات تکنولوژی خارجی در سطح بین المللی و میزان دسترسی به تکنولوژی خارجی
• عوامل موثر در توسعه توانایی های تکنولوژیکی در سطح ملی :
1. اعمال قوانین تشویقی و تنبیهی
2. به نظم درآوردن و هماهنگ نمودن عاملین تکنولوژی
3. سیاست های تجاری ، صنعتی و اقتصادی
تکنولوژی
Techne : به معنی هنر و مهارت
تکنولوژی
Logia : به معنی علم و دانش
دیدگاه های مختلفی در رابطه با تکنولوژی وجود دارد :
• تکنولوژی به عنوان ابزار : که به هر وسیله یا تکنیک ، هر محصول یا فرایند ، تجهیزات فیزیکی ، و یا به روش انجام دادن یا ساخت اشاره می کند .
• تکنولوژی به عنوان سیستم تبدیل : به سیستمی اشاره می کند که به وسیله آن اجتماع به نیازها و خواسته های مطلوبش دست می یابد . در این حالت تکنولوژی که در یک موسسه تجاری به کار گرفته می شود ، به منزله توانایی مورد نیاز آن موسسه برای تامین کالاها و خدمات مورد نیاز مشتریانش است .
• دانش : تکنولوژی به عنوان Know-why ( دانش مدون و اثبات شده در تئوری های علمی ) و Know-how ( دانش شواهد تجربی و تجارب حاصله از طریق کاربرد Know-why در کارهای علمی )
• ترکیبی از سخت افزار و نرم افزار : در این دیدگاه تکنولوژی شامل ترکیبی از مؤلفه های زیر است :
1. Humanware
2. Technoware
3. Infoware
4. Orgaware
تکنولوژی تعاریف متعددی دارد اما در بخش های مربوط به توسعه تعریف وسیعتری دارد که علاوه بر فنون و جنبه های مادی ، وجوه غیر مادی نظیر شناخت فنی ، مدیریت ، سازماندهی کار و ... را هم در بر می گیرد .
طبقه بندی تکنولوژی :
1. بر اساس ماهیت ( تکنولوژی نرم ، تکنولوژی سخت )
2. بر اساس توانایی
• تکنولوژی کاربرد و بهره برداری
• تکنولوژی تعمیرات و نگهداری
• تکنولوژی مونتاژ
• تکنولوژی کپی سازی و اقتباس
• تکنولوژی طراحی و ساخت
• توان تولید تکنولوژی های جدید
• توان تحقیقات پایه
3. بر اساس مبدا تکنولوژی ( وارداتی ، بومی و سنتی ، ترکیبی )
4. بر اساس پیچیدگی ( قابل جذب و غیر قابل جذب )
5. بر اساس کاربری و سرمایه بری
6. و ...
حوزه های انتقال تکنولوژی :
1. کسب تکنولوژی : به معنی دریافت تکنولوژی می باشد که شامل بررسی های اولیه ، بررسی اقتصادی و فنی ، مذاکره با فروشندگان ، خرید و نصب تا مرحله راه اندازی تولید می باشد .
2. جذب تکنولوژی : فهم و تسلط بر تکنولوژی اخذ شده که از مرحله راه اندازی خط تولید شروع و در حین استفاده از خط تولید افزایش می یابد .
3. هضم تکنولوژی : در این مرحله تکنولوژی کسب شده و جذب شده شکسته می شود و به وسیله مهندسی معکوس مکانیزم آن شناسایی می شود .
4. درک تکنولوژی : در این مرحله مکانیزم و نحوه کارکرد کاملا شناخته شده و تسلط کامل بر کلیه مکانیزم ها وجود دارد و طرف وارد کننده توانایی کامل در بهره برداری ، تعمیر و نگه داری و مشابه سازی را دارد .
5. تطبیق تکنولوژی ( بومی سازی ) : با تسلط کامل بر تکنولوژی سعی می شود آن را با نیازهای جامعه تطبیق داده و به تعریف دیگر مرحله بومی شدن تکنولوژی انجام می شود.
6. گسترش و توسعه : در این مرحله از مجموع تکنولوژی وارداتی و مهارت های داخلی تکنولوژی جدید ایجاد می شود که می تواند علاوه بر بهبود تکنولوژی موجود ، وارد کننده تکنولوژی را به صادر کننده آن تبدیل کند .
+ نوشته شده در سه شنبه نهم بهمن ۱۳۸۶ ساعت ۶:۲۶ ب.ظ توسط امين ترکمان
|